काठमाडौँ, कात्तिक २३ — नेपाल सम्पदा अभिलेखीकरण परियोजना (NHDP) ले आठ वर्षको कार्यकालमा देशका २,००० भन्दा बढी ऐतिहासिक स्मारक, २,५०० भन्दा बढी शिलालेख र ८,००० भन्दा बढी पुरातात्विक वस्तुको विस्तृत विवरण सङ्कलन गरेको छ। परियोजनाले २०१८ मा सुरु भएको थियो र यसै क्रममा विभिन्न जात्रा, पर्व तथा अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदासम्बन्धी वृत्तचित्र तथा अभिलेख पनि तयार पारेको छ। सङ्कलित विवरणहरू पुरातत्व विभागको राष्ट्रिय सम्पदा सूची र परियोजनाको ‘डिजिटल डेटाबेस’मा समावेश गरिएको छ। NHDP जर्मनीको हाइडेलबर्ग विश्वविद्यालयको हाइडेलबर्ग सेन्टर फर ट्रान्सकल्चरल स्टडिज र हाइडेलबर्ग एकेडेमी अफ साइन्सेस एण्ड ह्युम्यानिटिज तथा नेपालका सराफ फाउन्डेसन फर हिमालयन ट्रेडिसन्स एन्ड कल्चर र पुरातत्व विभागको सहकार्यमा सञ्चालन भएको हो। परियोजनाको मुख्य आर्थिक सहयोग ब्रिटेनको आर्केडिया फण्डले उपलब्ध गराएको थियो। अन्य सहकार्यकर्ताहरूमा हाइडेलबर्ग विश्वविद्यालय पुस्तकालय, काठमाडौँ भ्याली प्रिजर्भेसन ट्रस्ट (KVIPT), युनेस्को नेपाल, काठमाडौँ विश्वविद्यालयको सेन्टर फर आर्ट एन्ड डिजाइन तथा हाइडेलबर्ग विश्वविद्यालयको साउथ एसिया इन्स्टिच्युटको काठमाडौँ कार्यालय समावेश छन्। प्रारम्भिक चरणमा जर्मनीको आइथ्री माइन्जसमेत संलग्न थियो। परियोजना सम्पन्न भएपछि डिजिटल डेटाबेसको सञ्चालन, रेखदेख र व्यवस्थापन नेपाल आर्किटेक्चर आर्काइभमार्फत सराफ फाउन्डेसनले गर्नेछ। परियोजना प्रमुख प्राडा क्रिष्टियाने ब्रोसियसले भनेका छन् कि “यो डिजिटल भण्डारले अनुसन्धानकर्ता, विद्यार्थी र सम्पदाप्रेमीलाई अध्ययन तथा संरक्षणका लागि आधार उपलब्ध गराउनेछ” र “परियोजनाको समापनलाई सम्पदा संरक्षणको नयाँ यात्राको सुरुआतका रूपमा लिनुपर्ने”। सराफ फाउन्डेसनका अध्यक्ष अरुण सराफले भनेका छन् कि “सङ्कलित ज्ञान र तथ्याङ्क नेपालमै सुरक्षित राख्न तथा सहज पहुँच सुनिश्चित गर्न फाउन्डेसन प्रतिबद्ध रहेको छ” र “डेटाबेसको व्यवस्थापनलाई निरन्तरता दिँदै अध्ययनकर्ता र सम्पदा क्षेत्रमा कार्यरत विज्ञलाई जानकारी उपलब्ध गराइने”। ब्रोसियसले नुवाकोटका ऐतिहासिक भवन र सांस्कृतिक सम्पदाको विस्तृत अभिलेख पनि तयार भएको बताउँदै, “बाढीबाट क्षति पुगेका वा बगेका संरचनाको पुरानै स्वरूपमा पुनर्निर्माण र संरक्षण गर्न ती अभिलेख उपयोगी हुने” भनी जोड दिएका छन्। परियोजनाभित्रको अर्को महत्वपूर्ण कार्यमा जर्मनीबाट नेपाल फिर्ता ल्याइएका ८०० भन्दा बढी ऐतिहासिक नेपाली हस्तलिखित ग्रन्थ तथा कागजात राष्ट्रिय अभिलेखालयलाई हस्तान्तरण गरिएको छ। जर्मनीमा संरक्षण, डिजिटलाइजेसन र सूचीकरणको काम पूरा भएपछि ती सामग्री नेपाल ल्याएर राष्ट्रिय अभिलेखालयलाई बुझाइएको हो। संग्रहकर्ता स्वर्गीय जोसेफ पिटर रिन्डफ्लेइसको इच्छाअनुसार २०१८ मा यी सामग्री हाइडेलबर्ग विश्वविद्यालयका प्राडा एक्सेल माइकेल्सलाई सुम्पिइएको थियो। जर्मनीबाट ल्याइएका सामग्रीमा १३औँदेखि २०औँ शताब्दीसम्मका ताडपत्र, लालमोहर, अदालती स्रेस्ता, संस्कृत ग्रन्थ, यात्रा संस्मरण आदि समावेश छन्।
Article source: Gorkhapatra National Daily | Image credit: Gorkhapatra National Daily